Acil Aydınlatma ve Yönlendirme Sistemleri (Acil Çıkış Aydınlatması)

Acil aydınlatma sistemi nedir, ne işe yarar?

Acil aydınlatma sistemi (acil durum aydınlatması), şebeke kesintisi, yangın ya da bir sigortanın atması gibi nedenlerle normal aydınlatma söndüğünde armatürün kendi aküsüyle ya da ikinci bir enerji kaynağıyla otomatik olarak yanar; amaç insanların karanlıkta kalmadan güvenle tahliye olabilmesidir.

Acil aydınlatma iki işi birlikte yapar: acil durum aydınlatması kaçış yolunu ve tehlikeli noktaları görünür kılar, acil durum yönlendirmesi ise yeşil zemin üzerine beyaz "ÇIKIŞ" ve "ACİL ÇIKIŞ" işaretleri ve yön oklarıyla çıkışın yerini gösterir.

Tahliyenin sesli tarafı, yani insanlara ne yapacaklarını söyleyen mesajlar, acil anons ve sesli tahliye sistemleri sayfasının konusudur. İkisi aynı tahliye planına göre kurgulanmalıdır: anonsta söylenen çıkış, işaretlerin gösterdiği çıkışla aynı olmalıdır.

Acil aydınlatma hangi yapılarda ve alanlarda gereklidir?

Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik, kaçış yolları ve toplanma alanları başta olmak üzere birçok alanda ve belirli bina türlerinde acil durum aydınlatmasını zorunlu tutar; yapınız için kesin kapsamı onaylı yangın projesi belirler.

Yönetmelikte sayılan ve uygulamada sık karşılaştığımız alan ve yapılar şunlardır:

• Kaçış yolları, kaçış merdivenleri ve toplanma için kullanılan yerler.
• Asansörler, yürüyen merdivenler ve kapalı otoparklar.
• Elektrik dağıtım, jeneratör ve merkezi batarya odaları ile pompa istasyonları.
• Yangın ihbar butonlarının, yangın dolaplarının ve ilk yardım ekipmanının bulunduğu bölümler.
• Hareketli makine ya da kimyasal madde bulunan atölye ve laboratuvarlar.
• Hastane, huzurevi, eğitim binası, otel, penceresiz bina ve yüksek binalar; ayrıca kullanıcı yükü yönetmelikteki eşiği aşan binalar.

Acil aydınlatma sistemi türleri ve bileşenleri nelerdir?

Acil aydınlatma iki temel yöntemle beslenir: kendi aküsü olan bağımsız armatürler ya da armatürlerin tek bir merkezden beslendiği merkezi batarya sistemi. Armatürler ayrıca normal zamanda da yanan ve yalnız kesintide yanan tipler olarak ayrılır.

Hangi yöntemin uygun olduğu yapının büyüklüğüne, armatür sayısına ve bakım düzenine göre projede belirlenir; yönetmelikte deprem bölgelerindeki kaçış koridorları ve merdivenleri için ayrıca hüküm bulunur. Başlıca bileşenler:

• Kaçış yolu armatürleri: koridor, merdiven ve çıkışlarda yürüme yüzeyini aydınlatır.
• Açık alan (panik önleyici) aydınlatma: geniş hacimlerde insanların kaçış yoluna ulaşmasını kolaylaştırır.
• Yüksek riskli iş alanı aydınlatması: tehlikeli bir işlemin güvenle durdurulabilmesi için.
• Yönlendirme armatürleri ve işaretleri: içten aydınlatmalı "ÇIKIŞ" ve "ACİL ÇIKIŞ" işaretleri ve yön okları.
• Acil durum dönüştürme kiti: normal bir armatürü kendi aküsüyle çalışan acil durum armatürüne çevirir.
• Merkezi batarya ünitesi ve izleme paneli: merkezi sistemlerde enerji ve arıza takibini yapar.

Acil aydınlatma hizmet kapsamımız neleri içerir?

Acil aydınlatma hizmet kapsamımız keşiften periyodik bakıma kadar uzanır; uygulama onaylı yangın projesine göre yapılır ve kapsamın ayrıntısı keşiften sonra teklifte yazılır.

• Keşif: kaçış yolları, çıkışlar, mevcut armatürler ve onaylı yangın projesinin incelenmesi.
• Armatür ve işaret yerleşimi, sistem türünün seçimi, malzeme listesi ve tedarik.
• Armatür, işaret ve gerekiyorsa merkezi batarya ünitesinin montajı ve kablolaması.
• Uygun olduğunda mevcut armatürlere dönüştürme kiti uygulaması.
• Devreye alma: şebeke kesintisi canlandırılarak her armatürün ve işaretin denenmesi.
• Armatür listesi, yerleşim planı ve test kayıtlarının teslimi.
• Bina sorumlularına kısa test ve kayıt eğitimi.
• Periyodik test, bakım ve akü değişimi (sözleşmeye bağlı).

Acil aydınlatma projesi nasıl ilerler?

Süreç kaçış yollarının incelenmesiyle başlar, armatürlerin kesinti canlandırılarak test edilmesiyle tamamlanır ve periyodik testlerle sürer.

1. Keşif görüşmesi: yapı, kullanım, mevcut armatürler ve proje durumu konuşulur.
2. Yerinde inceleme: kaçış yolları, çıkışlar, merdivenler ve teknik odalar görülür.
3. Proje ve yerleşim: onaylı proje esas alınarak armatür ve işaret yerleri, sistem türü belirlenir.
4. Teklif: armatür listesi, kapsam ve çalışma takvimi yazılır.
5. Uygulama: montaj, kablolama ve gerekiyorsa merkezi batarya kurulumu yapılır.
6. Devreye alma ve test: kesinti canlandırılır, her armatür ve işaret kontrol edilir, sonuçlar kayda geçer.
7. Teslim ve periyodik bakım: belgeler teslim edilir, test ve bakım takvimi planlanır.

Seçim yaparken ve maliyeti etkileyen faktörler nelerdir?

Acil aydınlatma sisteminin maliyetini en çok armatür ve işaret sayısı, seçilen besleme yöntemi ve izleme ihtiyacı belirler; kesin tutar keşif ve projeden sonra çıkar.

Fiyat aralığı yazmıyoruz; aynı büyüklükteki iki yapının ihtiyacı, kaçış yolu düzenine ve onaylı projeye göre çok farklı olabilir.

• Kaçış yollarının uzunluğu, kat ve çıkış sayısı; buna bağlı armatür ve işaret adedi.
• Bağımsız armatür ya da merkezi batarya tercihi.
• Projede istenen çalışma süresi ve armatür türü (normal zamanda da yanan ya da yalnız kesintide yanan).
• Kendi kendini test eden ya da merkezden izlenen armatür ihtiyacı.
• Tavan yüksekliği, ortam koşulları (nem, toz, dış ortam) ve montaj zorluğu.
• Mevcut armatürlerin yenilenmesi ya da dönüştürülmesi.

Hangi standart ve mevzuata dikkat edilir?

Türkiye'de acil durum aydınlatması ve yönlendirmesinin nerede ve nasıl sağlanacağı Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik'te düzenlenir; aydınlık düzeyi, tesisat ve armatürler için Avrupa'da EN 1838, EN 50172 ve EN IEC 60598-2-22 kullanılır.

• Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik (Resmî Gazete: 19.12.2007, sayı 26735; sonraki değişiklikleriyle): acil aydınlatma ve yönlendirmenin kapsamını, çalışma süresini, aydınlık düzeyini, işaretlerin rengini, yazısını ve yerleşimini düzenler; sistemlerin bina sahibi ya da yöneticisinin sorumluluğunda periyodik kontrol, test ve bakıma tabi tutulmasını öngörür. Güncel metin mevzuat.gov.tr üzerinden kontrol edilmelidir.
• EN 1838:2024 — aydınlatma uygulamaları: binalar için acil durum aydınlatması (önceki baskı EN 1838:2013).
• EN 50172:2024 — acil kaçış aydınlatma sistemleri: elektrik tesisatı, test, işletme ve bakım belgeleri.
• EN IEC 60598-2-22:2022 — aydınlatma armatürleri: acil durum aydınlatma armatürleri için özel gereksinimler.

Armatür aralıkları, aydınlık düzeyi ve çalışma süresi gibi değerler binaya göre hesaplanır; yönetmelik, ilgili standart ve yetkili proje mühendisi esas alınır. Bu sayfadaki bilgiler bir projenin yerine geçmez.

Acil aydınlatma diğer sistemlerle nasıl entegre çalışır?

Acil aydınlatma tek başına da çalışır, ancak tahliyenin diğer parçalarıyla aynı plana göre kurulduğunda gerçek değerini gösterir; yönetmelik, acil durum aydınlatma kontrolünü yangın algılama sisteminin acil durum kontrol işlevleri arasında sayar.

• Yangın algılama ve ihbar sistemi, projede tanımlıysa alarm anında acil aydınlatmaya kumanda edebilir.
• Merkezden izlenen sistemlerde test ve arıza bilgisi bina otomasyonu ekranına aktarılabilir; yönetmelik, bina otomasyonu gibi sistemlerin yangın panelinden yapılan acil durum kumandalarını engellememesini şart koşar.
• Çıkışların ve işaretlerin personel tarafından tanınması için tatbikat önemlidir; bu konu yangın eğitimi ve tahliye tatbikatı kapsamında ele alınır.

Diğer yangın sistemlerinin genel resmi için yangın sistemleri sayfasına bakabilirsiniz.

Keşifte hangi soruları soruyoruz?

Doğru yerleşim, insanların yangın ya da kesinti anında hangi yolu kullanacağını anlamakla başlar; keşifte aşağıdaki soruları birlikte yanıtlıyoruz.

• Onaylı yangın projesinde acil aydınlatma ve yönlendirme planı var mı?
• Kaçış yolları ve çıkışlar tadilatla değişti mi?
• Mevcut armatürler hangi tipte, aküler ne durumda, son test ne zaman yapıldı?
• Bağımsız armatür mü merkezi batarya mı daha uygun; batarya odası için yer var mı?
• Yapıda kalabalık toplanma alanları, kapalı otopark ya da yüksek riskli iş alanları var mı?
• Testleri kim yapacak ve kayıtları kim tutacak?

Acil aydınlatmada sık yapılan hatalar nelerdir?

En sık sorunlar test edilmeyen armatürlerden ve binayla birlikte güncellenmeyen yerleşimden kaynaklanır.

• Armatürleri hiç test etmemek: aküsü bitmiş armatür, normal günlerde çalışıyor görünür.
• Tadilattan sonra işaretleri güncellememek: kapatılmış bir kapıyı gösteren işaret insanları çıkmaza götürür.
• Yön karışıklığı yaratmak: yönetmelik, kaçış yollarında kaçış yönüyle ilgili tereddüt yaratacak ışıklı işaret ya da nesne bulundurulmamasını ister.
• Yalnız çıkış kapısını aydınlatmak: merdiven, koridor dönüşleri ve yangın ekipmanının bulunduğu noktalar karanlıkta kalır.
• Merkezi sistemde hattı korumamak: merkezi bataryadan armatürlere giden hat, yangın sırasında çalışmayı sürdürecek şekilde tesis edilmelidir.