Yangın Durdurucu (Fire Stop) Uygulamaları: Kablo ve Boru Geçişleri

Yangın durdurucu (fire stop) nedir, ne işe yarar?

Yangın durdurucu, yangına dayanıklı bir duvar ya da döşemede tesisat için açılmış deliği, o elemanın yangın dayanımını bozmayacak biçimde kapatan malzeme ve uygulama detayıdır; amaç yangın ve dumanın tesisat geçişinden sızmasını önlemektir.

Bina yangın bölmelerine (kompartımanlara) ayrılarak tasarlanır, ancak her kablo tavası, boru ve kanal bu bölmeleri delmek zorundadır. Kapatılmamış bir geçiş, dumanın kaçış yollarına ve diğer katlara ulaşması için en kısa yoldur. Bu sayfa, yangın kapısı ya da duvar yapımını değil, var olan duvar ve döşemelerdeki tesisat geçişlerinin kapatılmasını anlatır.

Geçişleri çoğunlukla kablolama işleri açar; bu nedenle fire stop, yapısal kablolama ve diğer tesisat çalışmalarıyla birlikte planlandığında daha güvenilir sonuç verir. Her yeni kablo bir geçişi yeniden açabilir.

Yangın durdurucu hangi yapılar ve noktalar için gereklidir?

Yangın bölmelerine ayrılmış ve tesisatın bu bölmelerden geçtiği her yapıda yangın durdurucu gerekir; en kritik noktalar şaftlar, kat döşemeleri ve teknik hacimlerin duvarlarıdır.

• Elektrik ve zayıf akım şaftlarının kat döşemelerinden geçişleri.
• Sistem odası, elektrik odası ve kazan dairesi gibi teknik hacimlerin duvarları.
• Kaçış merdiveni ve koridor duvarlarından geçen kablo tavaları ve borular.
• Ofis, otel ve hastanelerde bölümleri ayıran yangın bölmesi duvarları.
• Fabrika ve depolarda yangın duvarlarından geçen tesisat.
• Tadilat ve yeni kablo çekimi sonrasında açılmış eski geçişler.

Yangın durdurucu malzeme türleri nelerdir?

Yangın durdurucu malzemeler geçişin boyutuna, geçen tesisatın türüne ve duvar ya da döşemenin yapısına göre seçilir; tek bir ürün her geçişe uygun değildir.

Hangi malzemenin hangi geçişte kullanılabileceği, ürünün test ve sınıflandırma belgelerinde tanımlanan detaylarla sınırlıdır. Bir uygulamanın parçaları:

• Geçiş envanteri: her geçişin yeri, ölçüsü ve geçen tesisat.
• Uygun malzeme ve detay: duvar ya da döşeme tipine ve tesisata göre seçilen test edilmiş çözüm.
• Uygulama: üretici montaj detayına uygun kapatma.
• Geçiş etiketi: kullanılan malzemeyi ve uygulama tarihini gösteren işaret.
• Fotoğraflı kayıt: uygulama öncesi ve sonrası her geçişin belgelenmesi.

Yangın durdurucu hizmet kapsamımız neleri içerir?

Hizmet kapsamı geçişlerin tespitinden kayıtların teslimine kadar uzanır; kapsamın ayrıntısı keşiften sonra teklifte yazılır.

• Keşif: yangın bölmeleri, şaftlar ve teknik hacimlerdeki geçişlerin incelenmesi.
• Geçiş envanteri: konum, ölçü, duvar ya da döşeme tipi ve geçen tesisat.
• Her geçiş için uygun malzeme ve detayın seçimi, malzeme listesi ve tedarik.
• Uygulama ve geçiş etiketlerinin konması.
• Fotoğraflı uygulama kaydının ve malzeme belgelerinin teslimi.
• Kablolama ve tesisat çalışmalarından sonra geçişlerin yeniden kontrolü (sözleşmeye bağlı).

Yangın durdurucu uygulamaları ilgili yetki ya da yeterlilik belgesi gerektirebilir; uygulamayı yapan tarafın belgelerini ve kullanılacak ürünlerin test belgelerini teklif aşamasında talep etmenizi öneririz.

Yangın durdurucu uygulaması nasıl ilerler?

Süreç geçişlerin tek tek bulunmasıyla başlar ve her geçişin belgelenmesiyle biter; çalışma kullanımdaki binada bölüm bölüm planlanır.

1. Keşif görüşmesi: yapı, yangın bölmeleri ve mevcut durum konuşulur.
2. Yerinde inceleme: şaftlar, asma tavan üstleri ve teknik hacimler gezilir.
3. Envanter: geçişler numaralandırılır ve fotoğraflanır.
4. Detay seçimi ve teklif: her geçiş için malzeme ve kapsam yazılır.
5. Uygulama: geçişler üretici detayına göre kapatılır.
6. Etiket ve kayıt: her geçiş etiketlenir, uygulama sonrası fotoğrafı alınır.
7. Teslim: geçiş listesi, fotoğraflar ve malzeme belgeleri teslim edilir.

Seçim yaparken ve maliyeti etkileyen faktörler nelerdir?

Maliyeti en çok geçiş sayısı ve büyüklüğü, geçen tesisatın yoğunluğu ve geçişlere erişimin zorluğu belirler; kesin tutar envanterden sonra çıkar.

Fiyat aralığı yazmıyoruz; aynı sayıda geçişi olan iki binada tesisat yoğunluğu ve erişim koşulları maliyeti belirgin biçimde değiştirir.

• Geçiş sayısı, ölçüleri ve bina içindeki dağılımı.
• Geçen tesisatın türü: kablo demeti, metal ya da plastik boru, kanal.
• Duvar ve döşeme tipi: betonarme, tuğla, alçı levha bölme.
• Erişim: asma tavan üstü, şaft içi, yükseklikte çalışma.
• Sonradan kablo eklenecek geçişlerde yeniden açılabilir çözüm ihtiyacı.
• Kullanımdaki binada mesai dışı çalışma gereksinimi.

Hangi standart ve mevzuata dikkat edilir?

Türkiye'de tesisat geçişlerinin kapatılması Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik'te düzenlenir; geçiş kapatma ürünlerinin yangın dayanımı Avrupa'da EN 1366-3 deney standardına göre sınanır.

Gereken yangın dayanım süresi ve buna uygun detay binaya ve elemana göre belirlenir; onaylı proje, ürünün test belgeleri ve yetkili proje mühendisi esas alınır.

• Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik (Resmî Gazete: 19.12.2007, sayı 26735; sonraki değişiklikleriyle) — tesisatın yangın duvarlarından ve döşemelerden geçtiği yerlerde tesisat çevresinin açıklık kalmayacak şekilde, en az ilgili duvar ya da döşemenin yangın dayanım süresi kadar yangın ve duman geçişine karşı yalıtılmasını; elektrik tesisatının yangın bölmeleri arasındaki geçişlerinde açıklıkların yangın durdurucu harç, yastık, panel ve benzeri malzemelerle kapatılmasını öngörür.
• EN 1366-3:2021+A1:2024 — Tesisatlar için yangın dayanımı deneyleri, Bölüm 3: Geçiş kapatmaları. Bir geçiş kapatmasının, içinden tesisat geçen ayırıcı elemanın yangın dayanımını koruyup korumadığını değerlendirme yöntemini tanımlar.

Yangın durdurucu diğer sistemlerle nasıl birlikte çalışır?

Yangın durdurucu kendi başına bir sistem değildir; binadaki bütün tesisatın geçtiği noktalarda diğer işlerin kalitesini tamamlar.

Pasif koruma, söndürme ve algılama sistemlerinin genel resmi için yangın sistemleri sayfasına bakabilirsiniz.

• Kablolama: kabinet ve şaft geçişleri kablolama projesiyle birlikte planlanır; sonradan kablo eklenecek yerlerde yeniden açılabilir çözümler seçilir.
• Gazlı söndürme: gazlı söndürme sistemleri kurulan hacimlerde açıklıklar, söndürücü gazın hacimde kalmasını etkilediği için ayrıca ele alınır.
• Risk tespiti: kapatılmamış geçişler yangın risk analizinde sık rastlanan bulgulardandır.
• Havalandırma kanalları: kanal geçişleri yangın damperi gibi ayrı önlemler gerektirebilir; bu konu mekanik projenin kapsamındadır.

Keşifte hangi soruları soruyoruz?

Geçişlerin çoğu asma tavan üstünde ve şaft içinde gözden uzak durur; keşifte onları bulmak için aşağıdaki soruları birlikte yanıtlıyoruz.

• Binanın onaylı projesinde yangın bölmeleri ve dayanım süreleri tanımlı mı?
• Şaftlara ve asma tavan üstlerine nereden erişilebiliyor?
• Son yıllarda kablolama, klima ya da tesisat tadilatı yapıldı mı?
• Önümüzdeki dönemde yeni kablo çekimi planlanıyor mu?
• Gazlı söndürme yapılan ya da yapılacak bir hacim var mı?
• Daha önce yapılmış uygulamaların kaydı ve fotoğrafı var mı?

Yangın durdurucu uygulamalarında sık yapılan hatalar nelerdir?

Hataların çoğu yanlış malzemeden ve uygulamadan sonra açılan geçişlerden kaynaklanır.

• Montaj köpüğü ya da alçıyla kapatmak: görünüşte kapalı olan geçiş, test edilmiş bir yangın durdurucu detayı değildir.
• Tek ürünü her geçişe kullanmak: plastik boru, kablo demeti ve metal boru farklı çözümler ister.
• Yeni kablo için delip bırakmak: tadilattan sonra kontrol edilmeyen geçiş korumayı ortadan kaldırır.
• Etiket ve kayıt tutmamak: hangi geçişin ne zaman, hangi malzemeyle kapatıldığı bilinmez.
• Yalnız görünen yüzü kapatmak: detay gerektiriyorsa iki yüzün de uygulanması gerekir.